Η άσκηση αποτελεί μια φυσική δραστηριότητα, όπου το συμπαθητικό νευρικό σύστημα ενεργοποιείται. Η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα, οι πνεύμονες αερίζουν περισσότερο, οι βρόγχοι διαστέλλονται, η μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου αυξάνει, όπως και η αρτηριακή πίεση (διαστολική και συστολική).
Η άσκηση είναι ένας από πιο τους αναγνωρισμένους παράγοντες, που μπορεί να οδηγήσει σε παρόξυνση του άσθματος.
Η διαρκής κίνηση του αέρα μέσα στους βρόγχους κατά τη διάρκεια της άσκησης ξηραίνει το βλεννογόνο. Ο οργανισμός σε μία προσπάθεια ύγρανσης των βρόγχων αυξάνει την αιμάτωση των βρόγχων και συγχρόνως οδηγεί στην ενεργοποίηση κυττάρων και ελευθέρωση μεσολαβητών, που προκαλούν βρογχόσπασμο.
Το ίδιο αποτέλεσμα προκαλείται και από την πτώση της θερμοκρασίας των αεροφόρων οδών ως αποτέλεσμα της κίνησης του αέρα. Ο οργανισμός αυξάνει την αιμάτωση των βρόγχων σε μία προσπάθεια να θερμάνει τον αεραγωγό με αποτέλεσμα το βρογχόσπασμο.
Συνεπώς στον ασθματικό ασθενή η άσκηση επιδεινώνει το βρογχόσπασμο και περισσότερο κατά τους χειμερινούς μήνες, όπου ο κρύος αέρας αποτελεί επιπλέον ερέθισμα για την επιδείνωση της κρίσης.
Η συχνότητα του άσθματος κατά την άσκηση κυμαίνεται μεταξύ 4-10%, ενώ φτάνει το 50% σε άτομα που επιδίδονται σε υψηλής έντασης αερόβια άσκηση σε ψυχρό περιβάλλον (χόκεϊ στον πάγο, αλπικό σκι αντοχής, δίαθλο).
Μια παροξυσμική ασθματική κρίση μπορεί να εκδηλωθεί μετά από 5-8 λεπτά μετά την έναρξη της άσκησης, ή και 5-10 λεπτά μετά της ολοκλήρωσης της. Εκδηλώνεται με κοφτό και ξηρό βήχα, συριγμό, δύσπνοια, συσφιγκτικό αίσθημα στο θώρακα. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να εμφανίζονται έως και 30 λεπτά μετά. Πρέπει να σημειωθεί ότι και η μειωμένη αντοχής στην άσκηση μπορεί να σημαίνει «υποκλινική κρίση».
Εκτός από το ιστορικό και την κλινική εξέταση, η σπιρομέτρηση σε πνευμονολογικό ιατρείο, η εργοσπιρομέτρηση σε εργοφυσιολογικό εργαστήριο και οι δοκιμασίες πρόκλησης αποτελούν διαγνωστικές μεθόδους για το βρογχικό άσθμα οφειλόμενο σε άσκηση.
Το κολύμπι σε θερμαινόμενη κλειστή πισίνα αποτελεί ένα ιδανικό τρόπο άσκησης για ασθματικούς ασθενείς. Ο λόγος διότι ο αθλούμενος αναπνέει σε περιβάλλον με υδρατμούς, κάτι που διευκολύνει στην απόχρεμψη και στην καλύτερη αναπνοή. Όταν όμως χρησιμοποιείται η χλωρίωση ως μέσο απολύμανσης και όχι η μέθοδος ιονισμού, τότε το χλώριο μπορεί να συμβάλλει σε ασθματική κρίση. Το βάδισμα, η χαλαρή ποδηλασία είναι μερικές από τις δραστηριότητες με λιγότερες πιθανότητες εκδήλωσης άσθματος. Αναερόβιες δραστηριότητες [ προγράμματα μυϊκής ενδυνάμωσης με βάρη/αλτήρες, γρήγορο τρέξιμο (sprinting), ανηφορικό τρέξιμο (hill climbing), γρήγορο ανέβασμα σκάλας (stair step)] είναι καλύτερα ανεκτές για τους ασθματικούς, σε αντίθεση με ασκήσεις αεροβίωσης και αντοχής (ποδόσφαιρο, μπάσκετ, χόκεϊ, δρόμοι μεγάλων αποστάσεων).
Προληπτικά μέτρα για την αποφυγή ή τον περιορισμό της σοβαρότητας της ασθματικής κρίσης είναι:
– Προθέρμανση με χαμηλής έντασης άσκηση και διατάσεις (καλύτερη προσαρμογή του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και των μυών).
– Αποφυγή ερεθιστικών ουσιών όπως το χλώριο στις πισίνες και τα εντομοκτόνα, φυτοφάρμακα, λιπάσματα που χρησιμοποιούνται στη διατήρηση των γηπέδων.
– Αποφυγή της άσκησης σε θερμό και ξηρό περιβάλλον.
– Αποφυγή αλλεργιογόνων όπως η γύρη αλλά και η μόλυνση του περιβάλλοντος που μπορούν να πυροδοτήσουν κρίση άσθματος.
– Σωστή θεραπεία των λοιμώξεων του αναπνευστικού, ώστε να μην καταλήγει ο ασθενής σε αρρύθμιστο άσθμα και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ).
– Χρήση ασκορβικού οξέος που δρα κατά των ιογενών λοιμώξεων, όπως και των ωμέγα 3 λιπαρών οξέων που έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.
– Αποφυγή φαρμάκων που μπορούν να επιδεινώσουν την βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Αυτά είναι οι β-αποκλειστές (b-blockers), η ασπιρίνη, τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) και τα διουρητικά.
– Χορήγηση βρογχοδιασταλτικών φαρμάκων πριν την άσκηση όπως οι β2 διεγέρτες: σαλβουταμόλη, υδροχλωρική κλενβουτερόλη), οι μεθυλοξανθίνες και συνδυασμοί βρογχοδιασταλτικών με κορτικοστεροειδή.
– Επί επίμονου σοβαρού άσθματος χορήγηση καθημερινής προληπτικής θεραπείας με αντιφλεγμονώδη φάρμακα ( κορτικοστεροειδή).
– Εάν δεν υπάρχει δυνατότητα φαρμακευτικής αγωγής, ο ασθενής μπορεί να κάνει χρήση καφεΐνης.
– Τέλος η κάλυψη του λαιμού και η χρήση ρινικού έμπλαστρου για διάνοιξη των αεραγωγών και βέλτιστη ρινική εισπνοή.
Ο ορθός τρόπος αναπνοής παίζει καταλυτικό ρόλο στη θέρμανση του εισπνεόμενου αέρα. Όταν ο κρύος αέρας εισέρχεται από τη μύτη, θερμαίνεται στις ρινικές κοιλότητες και τον οροφάρυγγα. Κατόπιν εισέρχεται μέσω της τραχείας και των βρόγχων στους πνεύμονες. Στην περίπτωση που ο αέρας εισέλθει από το στόμα, δεν προλαβαίνει να γίνει η θέρμανση του και από τον στοματοφάρυγγα κατεβαίνει ψυχρός στην τραχεία. Αυτό είναι ένα εκλυτικό ερέθισμα για βρογχόσπασμο.
Ένας ακόμη λόγος που η ρινική αναπνοή βοηθά στην αποτροπή της ασθματικής κρίσης, αποτελεί το κροσσωτό επιθήλιο των αεροφόρων οδών. Σωματίδια παγιδεύονται στις χαρακτηριστικές απολήξεις που μοιάζουν με μικρές βούρτσες και αποτρέπεται η είσοδος τους στις ανώτερες αναπνευστικές οδούς. Επιπλέον γίνεται εφύγρανση του αέρα στις ρινικές κοιλότητες, δηλαδή προσθήκη υγρασίας.
Το άσθμα δεν πρέπει να αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για άσκηση. Με την κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση και παρέμβαση τα συμπτώματα είτε εξαλείφονται, είτε περιορίζονται στο ελάχιστο.